Менің ірімшігім қайда?

Өз арманыңды танып біл

Ірімшік деп кітапта біз талпынатын барлық нәрсе аталады – жақсы жұмыс, ақша, үй, еркіндік, денсаулық, көпшілікке танылу, жан тыныштығы, ойын-сауық, саяхаттар. Әрбір адамның бір тілім ірімшік ретінде көрсетілген құндылықтар туралы өз түсінігі бар. Бірақ біздің ұқсас жеріміз, әдетте, өз ірімшігімізге қол жеткізген жағдайда, тез арада оған бойымыз үйреніп, бауыр басып қаламыз, ал жоғалтқан жағдайда абдырап қаламыз, оны өмірдің тәлкегі (тағдырдың тауқыметі) ретінде қабылдаймыз.

Кітап үш бөлімнен тұрады. Біріншісінде достар кездесіп, өмір олар ойлағандай болмай шыққаны туралы айтады. Нәтижесінде олар «біз өзгерістерді ауыр қабылдаймыз, жаңалықтан қорқамыз және ескі қағидаттарды ұстануға тырысамыз» деген пікірге қосылады.

Осыған жауап ретінде жолдастардың бірі келесі оқиғаны айтады.

Бір сиқырлы елде екі тышқан мен кішкентай ғана екі адам – Мон және Гом өмір сүріпті. Олар Лабиринтте өмір сүрген екен (кітапта лабиринт деп біздің қызмет ортамыз немесе өмір сүрген жеріміз, біз бағалайтын жеке және қоғамдық қарым-қатынастарымыз, немесе жәй ғана өмір). Олар күнде Лабиринт ішінде өздерінің ірімшігін іздеп шарлап жүреді екен, бір күні оны тауып алады.

Олардың арасындағы айырмашылық, тышқандар ірімшіктері болса да, жүгіріп жүріп Лабиринт ішін зерттеуді тоқтатпапты, ал кішкентай адамдар тынышталып, жәй ғана ірімшікті жеп рахаттанды. Олар ерте тұруды, асығуды тоқтатты, көп демалып, ірімшіктің шығынын көбейтті. Кішкентай адамдар ірімшік ешқайда кетпейді және өздерін өмір бойына қамтамасыз етілдік деп есептеді.

Бақытты болу кепілі – өз ірімшігінің тіліміне ие болу.

Олар осылай ойлап, өз ірімшіктерімен таныстарының алдында мақтанды. Нәтижесінде кішкентай адамдар өркөкірек және менменшіл болғаны соншалық, өздерінің қырағылығын жоғалтып, айналасында болып жатқан жағдайларды байқамайтын болды.

Сонымен, бір күні ірімшік таусылды.

Жағдай ауысқанда өздеріне түбегейлі өзгеру керек екенін тышқандар тез түсінді.  Олар бірден жаңа ірімшікті іздеуге кірісті, себебі олар ізденіске дағдыланған болатын.  Оның үстіне олар баяғыдан ірімшіктің саны кеміп және оның сапасы да нашарлап бара жатқанын байқады.

Кішкентай адамдар болса ірімшіктің жоқ болуына мүлдем дайын емес екен. Сондықтан олардың алдымен ашу-ызасы келді. Олар осы ірімшікті соншалықты көп іздепті, ірімшік олар үшін күнелтуге керек қаржыдан үлкен болатын. Ірімшік олар үшін адам бақыты деген ұғымды түсіндіретіннің барлығын – материалдық игіліктер, билік, күш, денсаулық, тыныштық, қамтамасыз етілу, атақ-даңқ, тоқшылық, басқаларға билік ету, Камамбер тауындағы теңіз жағасындағы вилланы білдірді. Олар өздерінің барлық болашағын осы ірімшік тілімі айналасынан құруды жоспарлады. Олар жан-жағына ірімшікті іздеп қарайлады, ызаланды, ірімшіктің жоғалуы әділетсіздік деп айғайлады. Бірақ бәрі де нәтижесіз болды. Олар өз көздеріне өздері сенбеді. Қалайша осылай болды? Оларды ешкім де ескертпеді. Бұл біреудің кешірілмейтін қателігі! Неліктен бұл дәл олармен болды? Нәтижесінде олар түсінді:

Біреуге өз ірімшігінің тілімі маңызды болған сайын, ол соған құштар болады.

Алдымен кішкентай адамдар, мүмкін, келесі күні бәрі де өз қалпына түседі және ірімшік қайта келеді деп ойлады. Бірақ ештеңе де өзгермеді.

Бірақ уақыт өткен сайын кішкентай адамдардың біреуі соңғы уақытта (ал бұны ол лажсыз, бірақ байқады) ірімшіктің жәймен азайып бара жатқанын біртіндеп есіне түсіре бастады. Екіншісі болса әлі де олар өз ірімшігінің тіліміне құқығы бар екенін, кінәлі басқа біреу, олар  өтемақы алуы тиіс екенін айтып айғайлай берді.

Ал осы уақытты тышқандар, өз күштерін аямастан, Лабиринттің бір дәлізінен соң екіншісін зерттеді, әрбір бұрышын мұқият тексерді, неше түрлі жаңа кедергілерден өтті. Бір сәтке де алаңдамай, ешқандай қиындықтарға да мойын бұрмастан, олар өздерінің ірімшігінің жаңа тілімін табандылықпен іздеді. Ұзақ уақыт бойы олар ештеңе таппады. Бірақ соңынан, олар әлі болмаған Лабиринттің алыс бұрышынан бұрынғыдан да жақсы ірімшіктің орасан үлкен қоймасын тапты.

Кішкентай адамдар болса өздерінің ірімшіктен босаған қоймасында отырды, аштықтан жапа шекті, бірде қажыса, бірде қаһарына мінді, бірін бірі айыптап, тышқандар ірімшіктің жаңа қоймасын тауып алып, рахаттанып отырған шығар деп ойлады.

Ақырында Мон шыдай алмай Гомды онымен бірге ірімшікті іздеуге шығуға үгіттей бастады. Бірақ Гом осында жақсы және ыңғайлы, ал онда оларды еңбек, жүгіру мен қауіптер күтіп тұр деп пайымдады.

Гом оның жасы дәліздермен жүгіріп жүруге және «ақымақ болуға» мүмкіндік бермейтінін айтты.

Гомның бұл ойы Монды қиналдырды, «оны сәтсіздіктен қорқыныш сезімі бойын биледі, бір нәрсені болса да тауып алуға деген сенімі жоғалды», сосын ол қалып қойды. Кішкентай адамдар жұмыссыз босқа сандалып жүруді жалғастырды. Күн сайын олар қоймаға келді, бірақ онда ірімшік көбеймеді. Олар банкроттық жайында айтпады, бірақ олар айтпаса да бәрі түсінікті бола бастады. Кішкентай адамдардың бойын енжарлық, шаршау, ұйқысыздық биледі, олардың жүйкесі жұқарды, көңілдері босады. Өз үйлері де оларға тыныш тұрақ болып көрінбеді.

Бірте-бірте оларды амалсыздық сезімі биледі. Кішкентай адамдар тағы ірімшік табатынына сенбеді. Бір күні Гом ірімшік жоғалмады, ол қойма қабырғасының ар жағында деген болжам жасады. Олар құрал-саймандарын алып, қабырғаны бұза бастады. Ірімшік табылмады, бірақ кішкентай адамдар өздерінің бос жұмыстарын жалғастырды.

Біраз уақыттан соң олардың қоймасы үйіндіге айналды. Сонда Гом отырып, оларға ірімшікті қайтарып беретінін күтемін деп шешті. Кішкентай адамдар әбден титықтаған болатын. Олар осындай өмір салтын жалғастыратын болса өздерінің ірімшіктерінің тілімін ешқашан да таппайтынын түсіне бастады.

Ұзақ ойланғаннан кейін Мон оларға ірімшікті ешкім де қайтармайтынын түсінді де, Лабиринтке беттеді. Гом оны қолдамады. Ол ірімшік еш жерде де жоқ болуы мүмкін, сол себепті барлық осы тірлік бос әурешілік деп есептеді. Мон досының пікірін теріске шығаруға әрекет етті, бірақ оны тек ашуландырып алды. Сонда Мон күліп жіберді де, ірімшікті іздеуге шығады.

Қоштасарда ол өткір тасты алып, Гомға ірімшік тілімін салып, жазу жазды:

Кім де кім өзгерістерге қабілетті болмаса, ол аман қалмайды.

Әрине, Мон да өзінің ірімшіксіз жағдайы туралы, Лабиринтте ешқандай да ірімшік қалмады деген күдіктері немесе оны табуға мүмкін еместігі туралы көп ойланды. Бірақ сонымен бірге ол осы ойлар оның әрекеттеріне ұзақ уақыт бойы кедергі болғаны және ол қорқақ тоғышарға айналғаны туралы ойланды. Ол келмеске кеткен уақыт туралы, Лабиринтте өз жолын қайта жалғастыру туралы кеш шешім қабылдағаны туралы өкінді, қобалжыды, қалғысы келетіні немесе алыс беймәлім жерге кететін білмеді. Қайта қайта Мон өзінің жылуымен, жайлылығымен, қауіпсіздігімен және тіршіліктің қиыншылығынан қорғайтын магниттей тартқан ескі, таныс жерлерге көз тікті. Ол өзінің аш, бірақ жылы да жайлы үйде өзінің ірімшігінің тілімін күтетін жолдасы туралы ойлады да, оған қызықты. Ол не істерін білмей, өзін қинады, белгісіздіктен қорықты. Бірақ соңында ол жиналып, орнынан тұрды да қоштасарда қабырғаға үлкен әріптермен жазды:

Менің қорқынышым болмаса, мен не істей алар едім?

Мон кейде қорқу пайдалы екенін түсінетін. Бірақ адам оның тірлігі жүрмесе қорқады, сосын әрекет ете бастайды – ол жақсы. Бірақ әрекет етуді тоқтататындай қорқынышқа бой алдыру – ол жаман.

Мон жолға шыққанда, қоймада қанша уақытты босқа өткізгенін түсінді. Көптігі соншалық, ол әлсіреп, арықтады және қозғалыс оған барған сайын қиындық тудырды. Бұрынғы шапшаңдық пен ширақтықтан тек естеліктер ғана қалды.

Бірақ ол бірте бірте бұрынғы қалпына келе бастады, өз күдіктерімен күресе бастады, қабылдаған шешімінің дұрыстығы туралы оның бойына сенім ұялады. Әрине, жолда оған жеңуге мүмкін емес болып көрінген көптеген қиындықтар кезікті. Аз-аздап ол қорқыныштарын, нанымдарын, шаршағанын, барлығын тастап, қайтадан досына қайтып кетуге деген тілектерін жеңе білді. Мон Гомды қайта сендіру мүмкін емес екенін түсінеді. Ол өз жолын табуға– барлық қиындықтарды, қорқынышы мен күдіктерін жеңуге; өзгерістердің болмай қалуына сенбеуге; өткенмен байланысты үзуге күш табуға міндетті!

Мон жалғыздықтан және аштықтан қиналды, бірақ жаңа ірімшік туралы армандады, ірімшіктің кішкене тілімдерін тапты, және бұл оған күш берді. Ол бірнеше рет қателесті, тастап кеткен қоймаларды тапты, бірақ нәтижесінде бұрынғыдан да үлкен және жақсырақ ірімшіктің жаңа қоймасын тапты.

Жолда Мон көп ойланып, келесідей шешім жасады:

- Қайта құрылу болатыны сөзсіз. Әрқашан ірімшікті біреу алады.

- Өзерістерді күту қажет. Дайындалу қажет, болмаса ірімшікті басқа біреу алып кетеді.

- Өзгерістерге жылдамырақ икемделу қажет. Қаншалықты ірімшіктің ескі тілімінен ерте қол үзсек, соншалықты жаңасын жылдамырақ табамыз.

- Өзгерістерді мұқият бақылау қажет. Ірімшіктің қашан бұзылғанын білу үшін жиі иіскеп тұру қажет.

- Өзгеру қажет. Ірімшіктің соңынан, алға.

- Өзгерістерден ләззат алу қажет. Ізденісте таңғажайып оқиғалардың кереметтілігінің және жаңа ірімшіктің дәмін татып ляззат ал.

- Жаңа өзгерістер мен жаңа ләззаттарға дайын бол. Себебі ірімшік қайта жоқ болып кетеді.

Нәтижесінде Мон бұрынғымен салыстырғанда қандай табысқа жеткенін түсінді. Бірақ тыныштануы мен әрекетсіздігі қол жеткізгенін бір сәтте жоғалтуына алып келетінін түсінді.

Сондықтан ол күнделікті барлық жұмыстарға белсенді түрде кірісті: қоймадағы тәртіпті және ірімшік дәмінің сапасын тексерді, әрбір кемшіліктерге жылдам әрекет етті, ірімшіктің жаңа орындарына зерттеу жүргізіп, жиі Лабиринттің алыс және әлі таныс емес жерлеріне сапар шекті. Бір сөзбен айтқанда, оны кез келген кенеттен болатын жағдайлардан қорғайтын барлық жұмысты атқарды.

Ол өзінің байлығының игілігін пайдаланып, бейғам жайлылықта өмірін өткізгенше, нақты жағдайды біліп, өмір сүру тыныш және қауіпсіз деген нақты пікірге келді.

Ірімшіктің соңынан бар және өзгерістерден ләззат ал!

Кітаптың үшінші бөлімінде жолдастар осы оқиғаны талдайды және өз өмірінде оның сабақтарын қолдану тәжірибесімен бөліседі.